محمد رضا واليزاده معجزى
387
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
از اين تاريخ حكومت كرمانشاه هم ضميمه حكومت همدان گرديد و جزو قلمرو فرمانروايى ظهير الدوله درآمد آقاى صفايى در ذيل همين صفحه از جزوه مزبور ، نوشته : " سالار الدوله برادر محمد على شاه يكبار هم در اواخر عصر مظفر الدين شاه . ( 1323 ق ) و يكبار هم در زمان احمد شاه ( 1329 ق ) براى بدست آوردن تاجوتخت ايران برخاست ، ولى موفق نشد و از طرف مجلس دوم تمام اموال او مصادره گرديد و خودش از ايران گريخته و در مصر و تركيه زندگى مىكرد . " آقاى صفايى در جزوه يازدهم صفحات 16 و 17 كه مربوط به زندگانى ملك المتكلمين است ، اينطور نوشتهاند : " هنگامى كه اختلاف شاه و مجلسيان و آزادىخواهان به اوج شدت رسيده و انگليسها روسها را براى برانداختن محمد على شاه با خود همآهنگ كرده بودند ، ملك براى ملاقات سالار الدوله و تسليم گزارش جريانهاى سياسى تهران به خرمآباد رفت و پس از چند هفته مراجعت نمود . قيام دوم سالار الدوله « 1 » با گزارشهاى ناسنجيده ملك ارتباط داشت . در اين قيام سالار الدوله پس از چند هفته جنگ با قواى دولتى در نهاوند ، به سختى شكست خورده ، به كرمانشاه رفته و در قونسولگرى انگليس اقامت گزيده به امر شاه و دستور اتابك ظهير الدوله از همدان به كرمانشاه رفته ، سالار الدوله را به اتفاق سيف الدوله حاكم كرمانشاه تحتالحفظ به تهران فرستاد . سالار الدوله يك ماه در پارك اتابك اقامت داشت و سپس به اروپا تبعيد گرديد . " موقع ملاقات سالار الدوله با محمد على شاه كه مورد عتاب و خطاب او واقع شده بود ، مىگويد : " من براى برانداختن رژيم مشروطه دست به اين قيام زدهام . " سالار الدوله مدتى در پارك اتابك ماند و در آنجا زندانى بود و دوستانش در همانجا او را ملاقات مىكردند و به وسيله ملك المتكلمين مرتبا با آزادىخواهان ارتباط داشت و پولهايى را براى آنها فرستاد كه در راه مبارزه با دربار محمد على شاه خرج كنند . بعد به فكر فرار افتاد ولى احتياج به مبلغى پول داشت كه به آن وسيله اشخاص را با خود همدست سازد . اتفاقا در آن موقع محمود خان حشمت الملك كردستانى كه با او مراوده چاكرى و
--> ( 1 ) . « آقاى صفايى عقيده دارند كه سالار الدوله سه مرتبه براى رسيدن به تخت و تاج سلطنت قيام كردهاند . در صورتىكه ، غير از قيام 1325 و قيام 1329 قيام ديگرى از ايشان سراغ نداريم و اگر بود ، چون در سال 1323 كه به گفته آقاى صفايى قيام اولين سالار الدوله بوده مشاراليه در كردستان بودهاند هرگاه دست به شورش يا قيامى مىزد مسلما آقاى آيت اللّه مردوخ در تاريخ مردوخ كه با دقت همه كارهاى سالار الدوله را نوشته و خود جزو مشاورين او بوده ، مىنوشت . بعيد نيست دشمنان او در كردستان كه شكايات عديده از او كرده و عدهاى هم براى شكايات حضورى به تهران رفتهاند ، اين تهمت را به او زده باشند . »